नाना पाटेकर : पडदा शांत झाला… पण हा आवाज कधीच शांत होणार नाही!

नाना पाटेकर : पडदा शांत झाला, पण तो आवाज कायम मनात घुमत राहील… भावपूर्ण श्रद्धांजली

“काही कलाकार पडद्यावर भूमिका साकारतात… आणि काही कलाकार आपल्या आयुष्याच्या आठवणींचाच एक भाग बनून जातात.”

नाना पाटेकर हे त्या दुसऱ्या प्रकारातील कलाकार होते.

तो भारदस्त आवाज, संवाद बोलताना डोळ्यांत दिसणारी आग, चेहऱ्यावरचे सहज बदलणारे भाव आणि अभिनयातला प्रचंड प्रामाणिकपणा… नाना पाटेकर पडद्यावर आले की आपल्या नजरा आपोआप त्यांच्यावर स्थिर व्हायच्या.

आज भारतीय आणि विशेषतः मराठी चित्रपटसृष्टीने आपला एक अत्यंत वेगळा, दमदार आणि मनस्वी कलाकार गमावला आहे.

नाना पाटेकर यांचे निधन

ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे 8 ऑक्टोबर 2026 रोजी वयाच्या 75व्या वर्षी गोव्यात निधन झाले. सकाळी त्यांच्या प्रकृतीत अचानक बिघाड झाल्यानंतर त्यांना वैद्यकीय मदत देण्यात आली. डॉक्टरांनी त्यांना वाचवण्यासाठी प्रयत्न केले; मात्र त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या मुलानेही निधनाच्या वृत्ताला पुष्टी दिली.

त्यांच्या जाण्यामुळे केवळ एक अभिनेता नाही, तर भारतीय सिनेमाचा एक वेगळाच आवाज कायमचा शांत झाला.


कोण होते नाना पाटेकर?

नाना पाटेकर यांचे मूळ नाव विश्वनाथ पाटेकर. त्यांचा जन्म 1 जानेवारी 1951 रोजी महाराष्ट्रात झाला. रंगभूमीपासून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास पुढे हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीतील अत्यंत प्रतिष्ठित अभिनेत्यांपैकी एक म्हणून उभा राहिला.

त्यांच्या अभिनयामध्ये पारंपरिक “हिरो”ची चमक नव्हती; पण त्यांच्याकडे त्याहून मोठी गोष्ट होती — अस्सलपणा.

नाना एखादी भूमिका करत आहेत असे अनेकदा वाटतच नसे. ते त्या व्यक्तिरेखेत अक्षरशः जगत आहेत, असे वाटायचे.

चित्रपटसृष्टीतील सुरुवात

1978 मधील ‘Gaman’ या चित्रपटाद्वारे त्यांच्या चित्रपट प्रवासाची सुरुवात झाली. त्यानंतर विविध हिंदी आणि मराठी चित्रपटांमधून त्यांनी स्वतःची ओळख निर्माण केली.

‘Parinda’ या चित्रपटातील त्यांच्या अभिनयाने मात्र त्यांना एका वेगळ्याच उंचीवर नेऊन ठेवले. पुढे Krantiveer, Agni Sakshi, Khamoshi, Ab Tak Chhappan, Apaharan, Raajneeti अशा अनेक चित्रपटांमधून नाना पाटेकर नाव भारतीय प्रेक्षकांच्या मनात कायमचे कोरले गेले.

‘Krantiveer’ आणि तो धगधगता नाना

नाना पाटेकर म्हटले की अनेकांच्या डोळ्यासमोर सर्वप्रथम येतो तो ‘Krantiveer’ मधील त्यांचा आक्रमक आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणारा चेहरा.

त्यांच्या आवाजातील ती ताकद इतकी प्रभावी होती की त्यांचे संवाद केवळ सिनेमातील संवाद राहत नसत; ते अनेकदा समाजातील प्रश्नांवर भाष्य करणारे आवाज बनायचे.

या चित्रपटातील अभिनयासाठी त्यांना National Film Award for Best Actor मिळाला.

‘Parinda’ ते ‘Agni Sakshi’ — अभिनयाची दुसरी बाजू

नाना पाटेकर यांची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्यांच्या अभिनयातील विविधता.

ते कधी धोकादायक खलनायक वाटायचे, कधी अन्यायाविरोधात उभा राहणारा संतप्त सामान्य माणूस, कधी कठोर अधिकारी, तर कधी मनातून तुटलेला संवेदनशील व्यक्ती.

‘Parinda’ मधील भूमिकेसाठी त्यांना National Film Award for Best Supporting Actor मिळाला. त्यानंतर ‘Agni Sakshi’ मधील अभिनयासाठीही त्यांना राष्ट्रीय पुरस्काराने गौरवण्यात आले.

आणि मग आला ‘Uday Shetty’!

नाना पाटेकर फक्त गंभीर किंवा आक्रमक भूमिका करू शकतात, हा समज ‘Welcome’ चित्रपटाने अक्षरशः मोडून काढला.

त्यांनी साकारलेला Uday Shetty आजही नव्या पिढीत लोकप्रिय आहे.

त्यांच्या संवादांची delivery, comedy timing आणि चेहऱ्यावरील expressions यामुळे Uday Shetty ही व्यक्तिरेखा internet memes आणि social media च्या युगातही तितकीच लोकप्रिय राहिली. नानांनी गंभीर भूमिकांइतक्याच सहजपणे comedy देखील हाताळू शकतो, हे या भूमिकेतून सिद्ध केले.

‘नटसम्राट’ — मराठी मनावर कोरलेली भूमिका

मराठी प्रेक्षकांच्या मनात नाना पाटेकर यांचे नाव घेतले की ‘नटसम्राट’ विसरणे अशक्य आहे.

गणपतराव बेलवलकर यांच्या आयुष्याचा प्रवास नानांनी ज्या ताकदीने पडद्यावर उभा केला, तो केवळ अभिनय नव्हता — तो अनुभव होता.

एकेकाळी रंगभूमी गाजवणाऱ्या कलाकाराचा उतारवयातील भावनिक संघर्ष, नाती, वेदना आणि एकाकीपणा त्यांनी अतिशय प्रभावीपणे साकारला.

या भूमिकेसाठी त्यांना Filmfare Award for Best Actor – Marathi मिळाला.

काही भूमिका कलाकारांमुळे मोठ्या होतात… आणि काही कलाकार त्या भूमिकांमुळे अमर होतात. ‘नटसम्राट’ आणि नाना पाटेकर यांचे नाते असेच होते.

अभिनेता, लेखक आणि दिग्दर्शकही

नाना पाटेकर फक्त अभिनयापुरते मर्यादित नव्हते.

‘Prahaar: The Final Attack’ या चित्रपटाद्वारे त्यांनी दिग्दर्शन क्षेत्रातही काम केले. सैनिकांच्या आयुष्याकडे आणि समाजाकडे पाहण्याची वेगळी दृष्टी या चित्रपटातून दिसून आली.

तीन राष्ट्रीय पुरस्कार आणि Padma Shri

दीर्घ अभिनय कारकिर्दीत नाना पाटेकर यांच्या कामाला अनेक मोठ्या पुरस्कारांनी गौरवण्यात आले.

  • 🏆 National Film Award – Best Supporting Actor – Parinda
  • 🏆 National Film Award – Best Actor – Krantiveer
  • 🏆 National Film Award – Best Supporting Actor – Agni Sakshi
  • 🏆 अनेक Filmfare Awards
  • 🏆 Padma Shri – 2013

भारत सरकारने 2013 मध्ये कला आणि चित्रपट क्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांना Padma Shri पुरस्काराने सन्मानित केले.

पडद्याबाहेरचा नाना — शेतकऱ्यांसाठी उभा राहणारा माणूस

नाना पाटेकर यांचे व्यक्तिमत्त्व केवळ चित्रपटांपुरते मर्यादित नव्हते.

महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त आणि संकटात सापडलेल्या शेतकरी कुटुंबांसाठी त्यांनी केलेल्या कामामुळे त्यांच्याबद्दलचा आदर आणखी वाढला.

अभिनेते मकरंद अनासपुरे यांच्यासोबत त्यांनी Naam Foundation च्या माध्यमातून शेतकरी आणि ग्रामीण भागातील लोकांसाठी मदतीचे कार्य केले.

त्यामुळे अनेकांसाठी नाना हे फक्त “स्टार” नव्हते; ते पडद्याबाहेरही समाजाशी जोडलेले व्यक्तिमत्त्व होते.

एकाच अभिनेत्यात इतकी रूपं…

Parinda मधील अंधार…

Krantiveer मधील आग…

Ab Tak Chhappan मधील कठोरपणा…

Welcome मधील विनोद…

आणि Natsamrat मधील वेदना…

हे सगळे एका कलाकाराने इतक्या सहजतेने साकारावे, हेच नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाची खरी ताकद होती.

Gen Z पासून जुन्या पिढीपर्यंत सर्वांचे ‘नाना’

नाना पाटेकर यांची खासियत म्हणजे अनेक दशकांनंतरही त्यांची लोकप्रियता एका पिढीपुरती मर्यादित राहिली नाही.

ज्यांनी 80-90 च्या दशकात त्यांचे चित्रपट पाहिले, त्यांच्यासाठी ते Parinda आणि Krantiveer चे नाना होते.

मराठी प्रेक्षकांसाठी ते Natsamrat होते.

आणि आजच्या तरुण पिढीसाठी ते Welcome मधील Uday Shetty म्हणूनही तितकेच लोकप्रिय राहिले.

हीच एखाद्या कलाकाराच्या अमरत्वाची खरी खूण असते.

आज पडदा शांत झाला…

आज त्यांच्या जाण्याची बातमी वाचताना त्यांच्या चित्रपटातील कितीतरी प्रसंग, संवाद आणि चेहरे डोळ्यासमोर येतात.

एक कलाकार गेला.

पण त्याचा आवाज?

तो कुठे जाणार आहे?

तो पुन्हा Krantiveer मध्ये ऐकू येईल…
पुन्हा Welcome पाहताना आपल्याला हसवेल…
आणि Natsamrat पाहताना पुन्हा डोळ्यांत पाणी आणेल.

कलाकार शरीराने निघून जातो… पण त्याने निर्माण केलेल्या व्यक्तिरेखा कधीच मरत नाहीत.

भावपूर्ण श्रद्धांजली 💐

भारतीय आणि मराठी चित्रपटसृष्टीला आपल्या अभिनयाने समृद्ध करणाऱ्या, आपल्या आवाजाने पडदा हादरवणाऱ्या आणि आपल्या संवेदनशीलतेने लाखो मनांना स्पर्श करणाऱ्या नाना पाटेकर यांना Infosrushti परिवाराकडून भावपूर्ण श्रद्धांजली. 🙏🕯️

पडदा शांत झाला नाना…
पण तुमचा आवाज आणि तुमच्या भूमिका कायम आपल्या आठवणीत जिवंत राहतील.


तुम्हाला नाना पाटेकर यांची कोणती भूमिका सर्वाधिक आवडते?
Krantiveer, Welcome, Natsamrat की आणखी एखादी?
खाली कमेंटमध्ये त्यांची तुमची आवडती आठवण नक्की सांगा. ❤️