Python Variables म्हणजे काय? Data Types सोप्या मराठीत उदाहरणांसह
नाव, वय किंवा गुण प्रोग्राममध्ये कसे साठवायचे? Variable आणि Data Type या दोन संकल्पना प्रत्यक्ष कोड लिहून समजून घेऊ.
मागील भागात आपण print() वापरून स्क्रीनवर संदेश दाखवला. आता Python variables मराठीत समजून घेऊ. प्रोग्राममध्ये एखादी माहिती नावाने साठवली, तर ती पुढे पुन्हा वापरता येते. त्या नावाला variable म्हणतात.
Variable म्हणजे काय?
समजा, विद्यार्थ्याचे नाव प्रोग्राममध्ये वापरायचे आहे. ते थेट प्रत्येक ओळीत पुन्हा लिहिण्याऐवजी student_name या नावाखाली ठेवू शकतो.
student_name = "सायली"
print(student_name)येथे student_name हे variable चे नाव आणि "सायली" ही त्याला दिलेली value आहे. = हे चिन्ह उजवीकडील value डावीकडील नावाला देते; गणितातील ‘दोन्ही बाजू समान आहेत’ असा अर्थ येथे घेऊ नका.
नाव = value — ही पद्धत वापरून Python मध्ये variable तयार करता येतो.
Variable मधील माहिती बदलता येते
score = 40
print(score)
score = 55
print(score)40
55
दुसऱ्यांदा score ला नवीन value दिल्यामुळे पुढील print() मध्ये ५५ दिसते.
Data Type म्हणजे काय?
Variable मध्ये कोणत्या प्रकारची माहिती आहे, हे त्याचा data type सांगतो. सुरुवातीला खालील चार प्रकार समजून घेतले तरी पुरेसे आहे.
| Data Type | माहितीचा प्रकार | उदाहरण |
|---|---|---|
str |
मजकूर / Text | "Infosrushti" |
int |
पूर्णांक | 25 |
float |
दशांश संख्या | 72.5 |
bool |
खरे किंवा खोटे | True / False |
चार Data Types एका प्रोग्राममध्ये
name = "रोहन"
age = 18
percentage = 72.5
passed = True
print(name)
print(age)
print(percentage)
print(passed)"रोहन" हा मजकूर आहे, 18 हा पूर्णांक आहे, 72.5 ही दशांश संख्या आहे आणि True ही Boolean value आहे. Python मध्ये True आणि False यांची सुरुवातीची अक्षरे मोठी असतात.
Data Type कसा तपासायचा?
type() वापरून value चा प्रकार पाहता येतो.
age = 18
print(type(age))
city = "छत्रपती संभाजीनगर"
print(type(city))<class ‘int’>
<class ‘str’>
महत्त्वाची चूक: 25 आणि "25" सारखे नाहीत
age = 25
येथे २५ ही संख्या आहे. तिचा प्रकार int आहे.
age = "25"
येथे अवतरणचिन्हांमुळे “25” हा मजकूर आहे. त्याचा प्रकार str आहे.
म्हणून संख्यांवर बेरीज करायची असल्यास दोन्ही values संख्या आहेत का ते पाहणे आवश्यक आहे.
वापरकर्त्याकडून वय घेऊन दाखवा
name = input("तुमचे नाव: ")
age = int(input("तुमचे वय: "))
print("नमस्कार,", name)
print("पुढील वर्षी तुमचे वय", age + 1, "असेल.")input() मधून आलेले उत्तर मजकूर स्वरूपात मिळते. int() वापरल्याने दिलेले वय पूर्णांकात रूपांतरित होते. या उदाहरणात वयाच्या जागी पूर्णांकच लिहा; अक्षरे लिहिल्यास त्रुटी येईल.
Variable चे नाव ठेवताना ३ नियम
अर्थपूर्ण नाव ठेवा
student_age सारखे नाव पाहताच माहितीचा अर्थ समजतो.
नावात स्पेस टाकू नका
student age ऐवजी student_age लिहा.
संख्येने सुरुवात करू नका
2marks हे चुकीचे; marks2 वापरू शकता.
मोठी व छोटी अक्षरे लक्षात ठेवा
marks आणि Marks ही दोन वेगवेगळी नावे आहेत.
तुमचे नाव, शहर, वय आणि अभ्यासाचे तास चार variables मध्ये साठवा. print() वापरून सर्व माहिती दाखवा. मग प्रत्येक variable चा प्रकार type() वापरून तपासा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
Python मध्ये variable तयार करताना data type आधी लिहावा लागतो का?
या मूलभूत उदाहरणांमध्ये नाही. Value दिल्यानंतर तिचा प्रकार Python ओळखतो.
input() मधून संख्या लिहिली तरी ती str का असते?
input() वापरकर्त्याचे उत्तर मजकूर म्हणून परत करते. गरजेनुसार int() किंवा float() वापरून रूपांतर करा.
Variable चे नाव मराठीत ठेवता येते का?
Python मध्ये Unicode नावे वापरता येऊ शकतात; मात्र या मालिकेतील उदाहरणांप्रमाणे इंग्रजीतील अर्थपूर्ण नावे वापरल्यास शिकताना आणि इतरांसोबत कोड शेअर करताना सोपे पडते.
पुढील भाग: Python मध्ये if आणि else वापरून निर्णय घेणारा प्रोग्राम कसा लिहायचा?