Infosrushti • Python अभ्यास नियोजन
७ दिवस, रोज एक छोटे काम:
Python सरावाची सुरुवात करा
पहिल्या आठवड्यात मजकूर दाखवणे, माहिती साठवणे,
वापरकर्त्याकडून उत्तर घेणे आणि साधे निर्णय
लिहिणे यांचा सराव करूया.
Python शिकताना “आज नेमके काय करायचे?”
हे ठरलेले असेल तर सुरुवात करणे सोपे होते.
खालील आराखड्यात प्रत्येक दिवसासाठी
एक संकल्पना, स्वतः करायचे काम आणि
परिणाम तपासण्याची पद्धत दिली आहे.
सात दिवसांत Python पूर्ण शिकणे हा उद्देश नाही.
मूलभूत संकल्पनांची ओळख आणि स्वतः कोड लिहिण्याची
सवय लावणे हा उद्देश आहे. एखाद्या विषयाला
दोन दिवस लागले तरी हरकत नाही.
सुरुवातीची तयारी
संगणकावर Python 3 आणि कोड लिहून चालवण्यासाठी
editor उपलब्ध ठेवा. पहिली फाइल कशी तयार
करायची हे माहीत नसेल तर आधी
IDLE मध्ये पहिला Python प्रोग्राम चालवण्याचा मार्गदर्शक
वापरा.
सरावासाठी python_practice नावाचा
folder तयार करा. दररोजची फाइल
day1.py, day2.py
अशा नावांनी साठवा.
रोजचा वेळ कसा विभागावा?
सुरुवातीला रोज साधारण ३० ते ४० मिनिटे
राखून ठेवू शकता. हा सुचवलेला वेळ आहे;
तुमच्या गतीनुसार कमी-जास्त करा.
- ५ मिनिटे: मागील दिवसाचा कोड पुन्हा चालवा.
- १० मिनिटे: आजची संकल्पना समजून घ्या.
- १५ ते २० मिनिटे: स्वतः कोड लिहा आणि बदला.
- ५ मिनिटे: काय जमले आणि कुठे अडले याची नोंद करा.
दिवस १: print() वापरून माहिती दाखवा
उद्दिष्ट:
प्रोग्राम चालवल्यावर स्वतः लिहिलेला मजकूर
output मध्ये दिसणे.
day1.pyफाइल तयार करा.- नाव, शहर आणि आवडता विषय वेगवेगळ्या ओळींवर दाखवा.
- मजकूर बदलून फाइल पुन्हा चालवा.
अतिरिक्त प्रयत्न:
print("5 + 5") आणि
print(5 + 5) यांचे output तुलना करा.
तीन ओळी दिसतात आणि अवतरणचिन्हांतील
मजकूर व गणित यांतील फरक समजतो.
दिवस २: Variables मध्ये माहिती साठवा
उद्दिष्ट:
एखाद्या नावाला value देऊन ती पुढे वापरणे.
-
student_name,
cityआणिcourse
ही variables तयार करा. - त्यांची माहिती print करा.
- फक्त course ची value बदलून पुन्हा चालवा.
अतिरिक्त प्रयत्न:
name आणि Name
वेगवेगळी नावे आहेत हे छोट्या उदाहरणातून तपासा.
value बदलल्यानंतर output बदलतो.
variable चे नाव आणि त्यात साठवलेला
मजकूर वेगळे आहेत हे समजते.
मदतीसाठी:
Variables आणि Data Types मराठीत
दिवस ३: input() वापरून उत्तर घ्या
उद्दिष्ट:
प्रत्येक वेळी कोड बदलण्याऐवजी
वापरकर्त्याने दिलेली माहिती वापरणे.
- वापरकर्त्याचे नाव विचारा.
- त्याचा आवडता विषय विचारा.
- मिळालेल्या उत्तरांसह स्वागत संदेश दाखवा.
- दोन वेगवेगळी नावे देऊन प्रोग्राम तपासा.
प्रोग्राम उत्तराची वाट पाहतो आणि
Enter दाबल्यावर त्या उत्तरासह संदेश दाखवतो.
input() चे उत्तर string स्वरूपात मिळते
हे लक्षात आहे.
दिवस ४: पूर्णांक आणि गणित
उद्दिष्ट:
input मधून मिळालेला मजकूर
int() वापरून पूर्णांकात
रूपांतरित करणे.
- दोन पूर्णांक विचारा.
- त्यांची बेरीज, वजाबाकी आणि गुणाकार दाखवा.
- प्रत्येक परिणामापुढे योग्य नाव लिहा.
तपासणीसाठी:
१२ आणि ३ दिल्यास बेरीज १५,
वजाबाकी ९ आणि गुणाकार ३६ मिळायला हवा.
या दिवसाच्या सरावात फक्त पूर्णांक वापरा.
int() ला अक्षरे किंवा
"2.5" सारखा मजकूर दिल्यास
ValueError येऊ शकतो. त्रुटी हाताळणे
पुढील अभ्यासात शिकता येईल.
स्वतः हाताने केलेले गणित आणि
प्रोग्रामचा output जुळतो.
दिवस ५: if / else ने निर्णय लिहा
उद्दिष्ट:
अट खरी किंवा खोटी असल्यावर
वेगळा संदेश दाखवणे.
वापरकर्त्याकडून गुण घ्या. या सरावासाठी
४० किंवा अधिक गुण असल्यास “पास”,
अन्यथा “पुन्हा सराव करा” असा संदेश दाखवा.
ही फक्त सरावासाठी ठरवलेली मर्यादा आहे;
कोणत्याही प्रत्यक्ष परीक्षेचा नियम नाही.
- ३९ गुण देऊन तपासा.
- ४० गुण देऊन तपासा.
- ७५ गुण देऊन तपासा.
अटीच्या शेवटी : आणि
तिच्या आतील कोडसाठी indentation
योग्य आहे का पाहा.
३९ साठी दुसरा संदेश आणि ४० व ७५
साठी “पास” दिसतो.
दिवस ६: for loop ने पुनरावृत्ती करा
उद्दिष्ट:
सारखी सूचना अनेक वेळा न लिहिता
loop वापरणे.
range(1, 11)वापरून १ ते १० संख्या दाखवा.- range मधील शेवटची संख्या समाविष्ट होत नाही हे पाहा.
- मग १ ते ५ संख्यांचे वर्ग दाखवा.
अतिरिक्त प्रयत्न:
वापरकर्त्याने दिलेल्या पूर्णांकाचा
१ ते १० पर्यंत पाढा दाखवा.
पहिल्या कामात बरोबर दहा संख्या
दिसतात. पाढ्यातील गुणाकार हाताने
तपासल्यावर जुळतात.
दिवस ७: छोटा कॅल्क्युलेटर तयार करा
उद्दिष्ट:
मागील दिवसांतील input, रूपांतरण,
variables आणि अटी एकत्र वापरणे.
- वापरकर्त्याकडून दोन पूर्णांक घ्या.
-
बेरीज, वजाबाकी किंवा गुणाकार
यांपैकी पर्याय विचारा. -
if / elif / else
वापरून निवडलेल्या क्रियेचा परिणाम दाखवा. - चुकीचा पर्याय दिल्यास योग्य संदेश दाखवा.
भागाकार हा अतिरिक्त सराव म्हणून
नंतर जोडा. तो जोडल्यास दुसरी संख्या
शून्य नाही याची तपासणी आवश्यक आहे.
तुमचा प्रोजेक्ट तपासा
| पहिली संख्या | दुसरी संख्या | पर्याय | अपेक्षित परिणाम |
|---|---|---|---|
| १२ | ३ | बेरीज | १५ |
| ३ | १२ | वजाबाकी | −९ |
| ५ | ० | गुणाकार | ० |
| १२ | ३ | अवैध पर्याय | “योग्य पर्याय निवडा” असा संदेश |
प्रयत्न केल्यानंतर नमुना कोड पाहा
first = int(input("पहिला पूर्णांक: "))
second = int(input("दुसरा पूर्णांक: "))
print("1: बेरीज")
print("2: वजाबाकी")
print("3: गुणाकार")
choice = input("पर्याय निवडा: ")
if choice == "1":
print("बेरीज =", first + second)
elif choice == "2":
print("वजाबाकी =", first - second)
elif choice == "3":
print("गुणाकार =", first * second)
else:
print("योग्य पर्याय निवडा.")
हा सुरुवातीचा नमुना वैध पूर्णांक
दिले जातील असे गृहीत धरतो.
अक्षरे किंवा रिकामे उत्तर दिल्यास
येणाऱ्या त्रुटी हाताळणे त्यात समाविष्ट नाही.
तक्त्यातील सर्व परिणाम जुळतात आणि
प्रत्येक अट कशासाठी आहे हे
स्वतःच्या शब्दांत सांगता येते.
सरावाची नोंद कशी ठेवावी?
प्रत्येक दिवसानंतर वहीत किंवा text file
मध्ये खालील तीन नोंदी करा:
- आज जमले: कोणता प्रोग्राम स्वतः चालवला?
- आजची चूक: कोणता error आला आणि काय बदलले?
- पुढचा प्रयत्न: उद्या कोणता छोटा बदल करून पाहणार?
नमुना कोड कॉपी करून output मिळवणे ही
सुरुवात आहे. त्यात एक बदल करून परिणाम
आधी ओळखता येतो का, हेही तपासा.
एखादा दिवस अवघड गेला तर?
पुढच्या विषयाकडे घाईने जाऊ नका.
अडलेला प्रोग्राम छोटा करा, error मधील
ओळ क्रमांक पाहा आणि एका वेळी एकच
बदल करून पुन्हा चालवा.
उदाहरणार्थ, input आणि गणित एकत्र
जमत नसेल तर आधी थेट लिहिलेल्या दोन
संख्यांची बेरीज चालवा. ती जमल्यानंतर
input जोडा.
पहिल्या आठवड्यानंतर काय शिकावे?
- Strings आणि त्यांवरील साध्या क्रिया.
- Lists मध्ये अनेक values साठवणे.
- Functions वापरून कोडची विभागणी.
try / exceptवापरून त्रुटी हाताळणे.- छोट्या प्रोजेक्टमध्ये या संकल्पना एकत्र वापरणे.
पुढील अभ्यासासाठी कॅल्क्युलेटरमध्ये
चुकीचा input हाताळणे किंवा साधा
खर्च मोजणारा प्रोग्राम बनवणे निवडू शकता.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
आधी C किंवा Java शिकणे आवश्यक आहे का?
नाही. या प्राथमिक सरावासाठी
आधीची प्रोग्रामिंग भाषा येणे आवश्यक नाही.
सात दिवसांत नोकरीसाठी तयारी होईल का?
हा फक्त सुरुवातीचा आराखडा आहे.
नोकरीसाठी प्रोजेक्ट्स, समस्या सोडवण्याचा
सराव आणि कामानुसार इतर कौशल्ये
विकसित करावी लागतात.
मोबाइलवर हा सराव करता येईल का?
Python चालवणारे साधन उपलब्ध असल्यास
मूलभूत उदाहरणे करता येऊ शकतात.
फाइल्स आणि अनेक ओळींचा कोड
हाताळण्यासाठी संगणक अधिक सोयीचा ठरतो.